Sporten na een nieuwe knie of heup: wanneer kan ik weer, en wat?

Het korte antwoord: na een nieuwe knie of heup kun je op termijn vrijwel alles weer, behalve schokken en draaien. Krachttraining, fietsen, wandelen, zwemmen en de crosstrainer zijn juist wat je nieuwe gewricht nodig heeft. Wanneer je mag beginnen bepaalt je orthopeed of fysiotherapeut; in de praktijk start begeleide krachttraining vaak tussen zes en twaalf weken na de operatie.

Het stuk na de fysiotherapeut

De operatie is geslaagd, de fysiotherapeut heeft je weer op de been, en dan houdt het op. Precies daar gaat het bij veel mensen mis. De fysiotherapie brengt je tot zelfstandig lopen en traplopen, maar niet tot een been dat weer net zo sterk is als het andere. Dat verschil blijft bij veel mensen jarenlang bestaan, en je merkt het aan opstaan uit een lage stoel, aan de trap, en aan hoe snel je moe wordt.

Wat er dan nodig is, is niet meer behandeling maar opbouw: twee keer per week rustig zwaarder worden, met iemand die meekijkt. Dat is wat wij doen, en dat is iets anders dan fysiotherapie.

Wat kan er weer na een nieuwe knie?

Bij een knieprothese gaat het om twee dingen: je bovenbeenspier terugkrijgen en de knie door zijn hele bocht blijven gebruiken, zonder er hard op te landen.

Kan meestal goed: beenpers en beenstrekker met licht gewicht, opstaan uit een stoel als oefening, hometrainer met licht verzet, crosstrainer, wandelen op een vlakke ondergrond, zwemmen en aquajoggen, en oefeningen op de mat voor je heup en je romp.

Liever niet: hardlopen op asfalt, springen, diep door de knie zakken met gewicht, en sporten waarbij je plotseling draait, zoals tennis, squash en voetbal.

De bovenbeenspier is de sleutel. Na een knieoperatie is die spier vaak maanden zwakker dan aan de andere kant, ook als het lopen alweer goed gaat. Elke keer dat je uit een stoel opstaat zonder je handen te gebruiken, train je precies die spier.

Wat kan er weer na een nieuwe heup?

Bij een heupprothese draait het om je bilspieren en om de bewegingen die je de eerste maanden moet vermijden.

Kan meestal goed: bilspieroefeningen, zijwaarts been heffen, bruggetje op de mat, fietsen met het zadel wat hoger dan je gewend bent, wandelen, zwemmen, en rustige oefeningen om je heup soepel te houden.

Let op bij een operatie via de achterkant: veel ziekenhuizen geven de eerste zes tot twaalf weken drie regels mee. Buig je heup niet verder dan negentig graden, kruis je benen niet over elkaar, en draai je knie niet naar binnen. Die regels zijn er om te voorkomen dat de kop uit de kom schiet, en die houden we aan tot jouw arts zegt dat het niet meer hoeft.

Weet je niet via welke kant je geopereerd bent? Vraag het na bij je fysiotherapeut of kijk in de brief van het ziekenhuis. Het verschil bepaalt welke oefeningen we de eerste maanden wel en niet doen.

Wat je beter laat, en waarom

Een prothese is sterk, maar hij heeft geen kraakbeen dat schokken opvangt en geen gevoel dat waarschuwt. Daarom is de lijn: belasten mag, stoten en draaien liever niet.

Liever niet: hardlopen als vaste sport, springen en touwtjespringen, bal- en racketsporten met snelle wendingen, skiën op lastig terrein, en zwaar tillen met een slechte techniek.

Wel, en vaak beter dan je denkt: krachttraining met machines, fietsen, wandelen, zwemmen, roeien op een machine, en wandelgolf. Veel mensen met een prothese fietsen tot op hoge leeftijd zonder enig probleem.

Hoeveel en hoe vaak?

Twee keer per week kracht is genoeg om echt sterker te worden. Daarnaast elke dag een stukje lopen of fietsen, ook op de dagen dat je niet traint. Dertig minuten per keer is beter dan één keer per week een uur, omdat je lichaam na een operatie baat heeft bij regelmaat en niet bij pieken.

Opbouwen doe je met kleine stappen: eerst vaker, dan langer, dan pas zwaarder. Loopt het na twee weken soepel, dan mag er gewicht bij. Voelt het nog onwennig, dan blijf je staan waar je staat. Dat is geen stilstand; je gewricht went ondertussen aan de belasting.

Wat is normaal en wat niet

Dat je knie na een trainingsdag wat dikker is of warm aanvoelt, hoort er maandenlang bij. Dat je 's ochtends stijf begint en na tien minuten lopen soepeler wordt, ook.

Bel je huisarts of orthopeed bij: koorts, een rode of warme wond, zwelling die niet meer wegtrekt, plotselinge hevige pijn, een knie of heup die doorzakt of blokkeert, of een klik of knap die je nog niet kende. Dat zijn geen trainingsvragen.

Eerst even overleggen

Begin niet op eigen houtje als je nog onder behandeling bent. Vraag je fysiotherapeut of orthopeed twee dingen: vanaf wanneer je mag opbouwen met kracht, en welke bewegingen voor jou nog beperkt zijn. Met die twee antwoorden kunnen wij verder. Weet je het niet zeker, neem dan de brief van het ziekenhuis of het ontslagadvies mee naar je kennismaking.

Veelgestelde vragen over sporten na een nieuwe knie of heup

Wanneer mag ik weer sporten na een knieprothese?

Dat bepaalt je orthopeed of fysiotherapeut, niet een algemene regel. In de praktijk begint de meeste begeleide krachttraining tussen zes en twaalf weken na de operatie, als de wond dicht is en je zonder krukken loopt. Lichte oefeningen en fietsen beginnen vaak al veel eerder, soms in de eerste weken. Vraag het altijd na bij je behandelaar en neem dat antwoord mee.

Wanneer mag ik weer sporten na een nieuwe heup?

Ook hier geldt: vraag het je orthopeed. Veel mensen mogen na zes tot twaalf weken opbouwen met krachttraining. Belangrijk zijn de bewegingen die je de eerste maanden moet vermijden, vooral bij een operatie via de achterkant: niet te diep buigen, benen niet kruisen en de heup niet naar binnen draaien. Die regels krijg je mee uit het ziekenhuis en die houden we aan.

Slijt mijn prothese sneller als ik krachttraining doe?

Rustige, gecontroleerde krachttraining is juist wat een prothese nodig heeft: sterke spieren eromheen nemen de klappen op. Wat een prothese wel sneller belast zijn schokken en draaien, dus springen, hardlopen op asfalt en sporten met plotselinge wendingen. Zwaar tillen met een goede techniek is in de regel minder belastend dan een uur hardlopen.

Mag het pijn doen tijdens het trainen?

Lichte spierpijn en een beetje trekken mag. Scherpe pijn in het gewricht, pijn die tijdens de oefening oploopt, of pijn die de volgende ochtend erger is dan ervoor, zijn een teken dat het te veel was. Dan gaan we terug naar een gewicht of een hoogte waarbij het wel goed voelt.

Mijn knie is nog dik en warm. Is dat erg?

Enige zwelling en warmte hoort er maanden bij en kan na een trainingsdag toenemen. Houd het in de gaten: zwelling die 's avonds opkomt en 's ochtends weer weg is, is meestal gewoon de belasting. Blijvende zwelling, roodheid, koorts of plotselinge hevige pijn is een reden om direct je huisarts of orthopeed te bellen.

Kan ik nog in de groepsles meedoen?

Meestal wel, met aanpassingen. Diep door de knie zakken, springen en snelle draaien slaan we over en vervangen we door iets wat hetzelfde traint zonder schokken. Omdat er altijd een trainer in de zaal staat, hoef je dat niet zelf te bedenken of er halverwege uit te stappen.

Ik heb een knie en een heup laten vervangen. Kan ik dan nog beginnen?

Ja. We bouwen dan voorzichtiger op en kijken per oefening welk gewricht de grens bepaalt. Juist bij twee protheses is sterker worden belangrijk, omdat je andere gewrichten en je rug het verschil anders opvangen.

Is dit fysiotherapie?

Nee. Wij zijn geen fysiotherapiepraktijk en behandelen geen klachten. Wij pakken het stuk op dat na de fysiotherapie komt: verder opbouwen, sterker worden en het volhouden. Loopt je revalidatie nog, dan werken we met wat je fysiotherapeut heeft afgesproken, en overleggen we als iets onduidelijk is.

Dit artikel is algemene informatie, geen medisch advies. Overleg bij twijfel altijd met je huisarts, orthopeed of fysiotherapeut.