Bewegen met polyneuropathie: trainen als je je voeten niet goed voelt

Het korte antwoord: bij polyneuropathie krijg je minder informatie uit je voeten, waardoor je balans en je gang onzeker worden en de kans op vallen stijgt. Krachttraining van benen en heupen plus gerichte balanstraining compenseert dat deels, en dat is de beste beschikbare aanpak. Controleer je voeten dagelijks op wondjes, train met goede schoenen aan, en gebruik steun bij balansoefeningen.

Wat er precies mist

Bij polyneuropathie zijn de kleine zenuwen in je benen en voeten aangetast, meestal door diabetes, soms door chemotherapie, alcohol, een tekort aan vitamine B12 of zonder bekende oorzaak.

Het gevolg is dat je minder of verkeerde informatie uit je voeten krijgt: tinteling, branden, een doof gevoel, of het idee dat je op kussens loopt. En dat betekent dat je hersenen niet meer precies weten waar je voeten staan.

Balanceren doe je normaal met drie systemen: je ogen, je evenwichtsorgaan en het gevoel uit je voeten en gewrichten. Valt die laatste grotendeels weg, dan leun je zwaar op zien. Dat verklaart waarom het in het donker en op oneffen grond veel slechter gaat, en waarom je ogen dicht doen onder de douche een vervelend moment is.

Waarom kracht en balans juist nu

Het gevoel in je voeten komt met training niet terug. Wat wel verbetert is alles eromheen, en dat is precies wat bepaalt of je stevig staat.

Beenkracht en heupkracht. Sterkere spieren corrigeren sneller en krachtiger als je uit balans komt. In onderzoek bij mensen met diabetische neuropathie verbetert kracht- en balanstraining de stabiliteit en de loopsnelheid meetbaar.

Balanstraining. Je leert je resterende systemen beter gebruiken: meer op je evenwichtsorgaan en je zicht leunen, en je enkels en heupen anders inzetten. Dat is een vaardigheid, en vaardigheden zijn te leren.

Beweeglijkheid van je enkels. Stijve enkels maken het nog moeilijker om te corrigeren. Dagelijks een paar minuten door de bocht bewegen helpt.

Hoe dat eruitziet

Begin met steun en haal die er stap voor stap af. Twee handen aan de leuning, dan één hand, dan één vinger, dan niets. Dat is de hele opbouw en hij werkt.

Oefeningen die werken: gewicht verplaatsen van het ene been naar het andere, staan met je voeten achter elkaar, op één been staan bij de leuning, opstaan uit een stoel zonder handen, en achteruit of zijwaarts lopen langs een stang.

Kracht doe je het liefst zittend op machines, omdat je dan niet tegelijk je balans hoeft te bewaken. Beenpers, beenstrekker, bilspieren en kuiten.

Wat je in het begin laat: oefeningen op een zachte of onstabiele ondergrond zonder steun, en balansoefeningen met je ogen dicht. Dat zijn precies de omstandigheden waarin jij het minste informatie hebt.

Je voeten beschermen

Dit is de belangrijkste praktische regel en hij is makkelijk te vergeten: een wondje dat je niet voelt, merk je pas als het groot is.

Controleer je voeten elke dag, ook tussen je tenen en de onderkant. Gebruik een spiegel als je er niet bij kunt, of laat iemand kijken.

Train met schoenen aan, niet op sokken of blote voeten, ook niet bij een oefening op de mat.

Let op warme en koude oppervlakken, want ook temperatuur voel je minder goed.

Nieuwe schoenen bouw je op in korte stukjes, en je controleert na elke keer je voeten. Heb je diabetes en een verhoogd risico, dan is een podotherapeut of pedicure met aantekening onderdeel van je zorg. Gebruik die.

Pijn die bij de zenuw hoort

Brandende of stekende pijn bij polyneuropathie komt uit de zenuw zelf en niet uit je spier. Die pijn wordt van trainen meestal niet erger, en bij een deel van de mensen juist iets beter omdat de bloedstroom verbetert.

Wat je wel aanhoudt: wordt de pijn tijdens of na het trainen duidelijk heviger en blijft dat zo, dan doe je het rustiger aan en overleg je met je arts.

Spierpijn na een training is iets anders en hoort erbij. Het verschil: spierpijn zit aan beide kanten in de spier en trekt in een paar dagen weg, zenuwpijn zit in je voeten en onderbenen en voelt brandend of elektrisch.

Veelgestelde vragen over bewegen met polyneuropathie

Komt het gevoel in mijn voeten terug door te trainen?

Nee, het zenuwgevoel komt niet terug. Wat wel verbetert is je kracht, je balans en je loopsnelheid, en dat bepaalt of je stevig staat.

Waarom sta ik in het donker zo veel onvaster?

Omdat je balans normaal op drie systemen leunt: ogen, evenwichtsorgaan en gevoel uit je voeten. Valt dat laatste weg, dan leun je op zien, en dat werkt in het donker niet.

Mag ik balansoefeningen doen als ik mijn voeten niet voel?

Ja, met steun. De opbouw is twee handen, één hand, één vinger, niets. Oefeningen met de ogen dicht of op een zachte ondergrond laat je in het begin.

Moet ik schoenen aanhouden tijdens het trainen?

Ja, altijd, ook bij oefeningen op de mat. Een wondje dat je niet voelt is het echte risico.

Wordt mijn zenuwpijn erger van bewegen?

Meestal niet, en bij een deel van de mensen iets beter. Wordt de pijn duidelijk heviger en blijft dat, doe het dan rustiger en overleg met je arts.

Hoe weet ik of iets spierpijn of zenuwpijn is?

Spierpijn zit in de spier aan beide kanten en trekt in een paar dagen weg. Zenuwpijn zit in je voeten en onderbenen en voelt brandend of elektrisch.

Welke krachtoefeningen zijn het verstandigst?

Zittend op machines, zodat je niet tegelijk je balans hoeft te bewaken: beenpers, beenstrekker, bilspieren en kuiten.

Dit artikel is algemene informatie, geen medisch advies. Overleg bij twijfel altijd met je huisarts, specialist of fysiotherapeut.