Bewegen met Parkinson: wat training wél vertraagt

Het korte antwoord: bij de ziekte van Parkinson verbetert bewegen je kracht, balans, loopsnelheid en stemming, en intensief trainen lijkt het verloop van de ziekte zelf te vertragen. Wat het beste werkt is een combinatie van krachttraining, flink doorbewegen op een hometrainer en oefeningen waarbij je bewust groot en groots beweegt. Overleg met je neuroloog of fysiotherapeut, en train op het moment van de dag dat je medicatie goed werkt.

Bewegen doet hier meer dan je denkt

Bij de meeste aandoeningen is bewegen goed voor je conditie en voor je gemoed. Bij Parkinson is er meer aan de hand: in onderzoek bij mensen met een beginnende diagnose gaan degenen die intensief bewegen minder snel achteruit dan degenen die dat niet doen.

Daarom staat bewegen in de Nederlandse richtlijn ook niet als extraatje maar als onderdeel van de behandeling. En daarom geldt hier een ongebruikelijk advies: niet zo rustig als mogelijk, maar zo intensief als veilig kan.

Veilig is daarbij geen formaliteit. Balansproblemen en bloeddrukdalingen horen bij het ziektebeeld, en dat betekent dat je het met iemand erbij doet en niet alleen op een apparaat in een hoek.

Drie dingen die je traint

Kracht, twee keer per week. Benen en romp eerst. Dat is wat opstaan uit een stoel, omdraaien in bed en traplopen mogelijk houdt, en het is wat als eerste wegvalt.

Flink doorbewegen op een hometrainer of crosstrainer. Juist een wat hogere intensiteit is hier belangrijk. In onderzoek is het voordeel vooral gevonden bij mensen die echt tot een flinke inspanning gingen, niet bij rustig fietsen. Wat voor jou flink is, bepalen we samen, en bij hartklachten vraag je het eerst na.

Groot en bewust bewegen. Parkinson maakt je bewegingen kleiner zonder dat je het merkt: kleinere stappen, kleinere handschriftletters, minder meezwaaien met je armen. Oefeningen waarbij je met opzet overdreven groot beweegt, werken daartegen. Dat is het idee achter de methoden die fysiotherapeuten hiervoor gebruiken, en het is in de zaal net zo toepasbaar.

Vallen en vastlopen

Vallen is bij Parkinson het grootste praktische risico. Dat komt door een combinatie van kleinere stappen, een voorovergebogen houding, minder correctievermogen en soms een bloeddrukdaling bij opstaan.

Wat helpt: beenkracht, balansoefeningen met steun in de buurt, en oefenen met omdraaien en van richting veranderen, want dat is het moment waarop de meeste mensen vallen.

Loop je soms vast, met voeten die aan de vloer lijken te plakken, dan werken trucs vaak beter dan harder proberen. Een ritme in je hoofd of hardop tellen, een duidelijke lijn of streep op de grond om over te stappen, of eerst gewicht naar één kant verplaatsen. Je fysiotherapeut kan je de variant leren die bij jou aanslaat.

Draai je hoofd en schouders mee bij het omdraaien in plaats van je voeten te kruisen. Dat ene detail voorkomt veel valincidenten.

Timing van je medicijnen

Levodopa werkt in golven, en je kunt per uur verschillen in hoe goed het gaat. Train daarom in een periode waarin je medicatie werkt, meestal ongeveer een halfuur tot anderhalf uur na inname.

Op een slechtere dag of in een off-periode doe je dezelfde oefeningen in een lagere dosering, of alleen het rustige deel. Je komt wel, je doet minder. Dat werkt beter dan afzeggen, want regelmaat is bij Parkinson precies wat het effect geeft.

Let op duizeligheid bij opstaan, want een lage bloeddruk bij verandering van houding komt veel voor bij Parkinson en bij de medicatie. Kom rustig omhoog, en zorg dat er iets is om vast te houden.

Wat het je oplevert

Mensen die hiermee beginnen melden meestal in deze volgorde dat er iets verandert: stabieler staan, makkelijker opstaan uit een stoel, en een beetje meer energie. Soms ook minder stijfheid in de uren na het trainen.

Wat training niet doet is het tremorbeeld wegnemen of de diagnose veranderen. Wat het wel doet is bepalen hoeveel je met dezelfde diagnose nog kunt, en dat verschil is groot.

Ga je naast ons naar een fysiotherapeut die zich in Parkinson heeft gespecialiseerd, dan is dat een goede combinatie. Daar werk je aan lopen en aan specifieke problemen, bij ons aan kracht en volhouden.

Veelgestelde vragen over bewegen met Parkinson

Vertraagt bewegen de ziekte van Parkinson?

Onderzoek suggereert dat intensief bewegen de achteruitgang vertraagt, en daarom staat het in de richtlijn als onderdeel van de behandeling. Het geneest de ziekte niet.

Welke training werkt het beste bij Parkinson?

Een combinatie: krachttraining voor benen en romp, flink doorbewegen op een hometrainer, en oefeningen waarbij je bewust groot beweegt.

Wanneer op de dag kan ik het beste trainen?

In een periode waarin je medicatie werkt, meestal een halfuur tot anderhalf uur na inname.

Wat doe ik als mijn voeten vastlopen bij het lopen?

Trucs werken beter dan harder proberen: hardop tellen of een ritme, over een lijn op de grond stappen, of eerst je gewicht naar één kant verplaatsen. Je fysiotherapeut leert je de variant die bij jou past.

Hoe voorkom ik vallen?

Beenkracht, balans oefenen met steun in de buurt, en vooral oefenen met omdraaien en van richting veranderen. Draai je hoofd en schouders mee in plaats van je voeten te kruisen.

Wat doe ik op een slechte dag?

Dezelfde oefeningen met de helft van het gewicht en het aantal, of alleen het rustige deel. Komen en minder doen werkt beter dan afzeggen.

Is dit een vervanging voor fysiotherapie?

Nee. Een fysiotherapeut die in Parkinson is gespecialiseerd werkt aan lopen en specifieke problemen. Wij doen kracht, balans en regelmaat daarnaast.

Dit artikel is algemene informatie, geen medisch advies. Overleg bij twijfel altijd met je huisarts, specialist of fysiotherapeut.