Sporten met een chronische aandoening (zoals MS): wat kan wél

Het korte antwoord: bij vrijwel elke chronische aandoening is bewegen onderdeel van de behandeling geworden, ook bij MS. De kunst is de dosering: een vast moment met een variabele zwaarte, nooit uitputten, en op een slechte dag komen en minder doen in plaats van afzeggen. Bij MS is warmte een factor om rekening mee te houden, en bij opvlammingen ga je lager in plaats van door. Overleg met je specialist of revalidatiearts wat voor jou geldt.

Van afgeraden naar aangeraden

Mensen met MS kregen tot in de jaren negentig het advies zich niet te vermoeien. Dat advies is volledig gedraaid: training verbetert bij MS de kracht, de loopafstand, de balans en de vermoeidheid, en het is nu onderdeel van de standaardzorg.

Dat patroon geldt breder. Bij reuma, lupus, de ziekte van Bechterew, de ziekte van Crohn, nierfalen, hartfalen en COPD is in de loop van de jaren hetzelfde gebeurd: van sparen naar gericht belasten.

Wat niet veranderd is, is dat je het anders doet dan iemand zonder diagnose. Niet minder serieus, wel anders gedoseerd.

Het principe: vast moment, variabele zwaarte

De grootste fout bij een wisselend ziektebeeld is een vast schema. Dat werkt twee weken en dan valt er een slechte week in, en met een vast schema betekent dat afzeggen. Twee keer afzeggen en je bent gestopt.

Wat wel werkt: het moment staat vast, de zwaarte niet.

Goede dag: je gewone programma, eventueel iets zwaarder.

Mindere dag: dezelfde oefeningen met de helft van het gewicht en de helft van het aantal. Je komt wel, je doet minder.

Slechte dag: alleen het rustige deel, of alleen even langskomen en wat bewegen.

Opvlamming: het aangedane deel rust, de rest van je lichaam gewoon. Een opvlamming in je hand is geen reden om je benen stil te zetten.

Dit is geen slappe aanpak. Het is de enige aanpak waarbij je over een jaar nog bezig bent, en dat jaar is wat het resultaat maakt.

Nooit uitputten

Bij vrijwel elke chronische aandoening met vermoeidheid geldt: stop vóór het moeilijk wordt. Afsluiten met het gevoel dat er nog iets in zat, is de juiste training en niet een gemiste kans.

Verder: kort en vaak boven lang en zwaar. Twee keer twintig minuten werkt beter dan één keer veertig. En langere pauzes tussen de sets dan gebruikelijk, zodat je niet in de cumulatieve vermoeidheid schiet.

Vermoeidheid bij MS en bij auto-immuunziekten is iets anders dan moe zijn na een drukke dag. Het gaat niet over met slapen en het komt vaak met vertraging. Daarom meet je bij deze aandoeningen je dosering niet af aan hoe je je tijdens de training voelt, maar aan hoe de dag erna gaat.

Warmte, en andere praktische dingen

Bij MS is warmte een echte factor. Een deel van de mensen functioneert slechter bij een hogere lichaamstemperatuur: wazig zien, meer vermoeidheid, zwakkere benen. Dat is tijdelijk en onschuldig, en het is wel vervelend. Train dan in een koelere ruimte, drink koud water, en houd de intensiteit zo dat je niet oververhit raakt.

Balans en lopen. Bij MS, maar ook bij andere neurologische aandoeningen, hoort balanstraining erbij, met steun in de buurt. Dit is het onderdeel met het grootste effect op je dagelijks leven.

Blaas en toilet. Veel mensen met MS of Crohn plannen hun dag hierom. Zeg gewoon dat je dat nodig hebt; een goede plek regelt dat zonder dat je het hoeft uit te leggen.

Medicatie. Gebruik je prednison of een afweeronderdrukkend middel, let dan extra op infecties, op wondjes en op je botdichtheid. Overleg wat voor jou geldt.

Wat je vraagt aan je specialist

Drie vragen zijn genoeg: tot welke inspanning mag ik gaan, zijn er bewegingen of belastingen die ik moet vermijden, en is er iets waar de trainer op moet letten.

Loopt er een traject bij een revalidatiearts, een MS-verpleegkundige, een fysiotherapeut of een ergotherapeut, dan is dat de plek voor de specifieke dingen. Wat daarnaast nodig is, is kracht en regelmaat, en dat is wat wij doen.

En wees eerlijk over wat je niet meer kunt. Niemand wordt hier geholpen door een trainer die niet weet dat je slechte dagen hebt.

Veelgestelde vragen over sporten met een chronische aandoening

Mag ik met MS aan krachttraining doen?

Ja. Training verbetert bij MS de kracht, de loopafstand, de balans en de vermoeidheid, en het hoort inmiddels bij de standaardzorg.

Hoe ga ik om met goede en slechte dagen?

Houd het moment vast en varieer de zwaarte. Op een mindere dag dezelfde oefeningen met de helft van het gewicht en het aantal.

Wat doe ik bij een opvlamming?

Het aangedane deel rust geven en de rest van je lichaam gewoon trainen. Een opvlamming in je hand is geen reden om je benen stil te zetten.

Waarom word ik bij MS slechter van warmte?

Een deel van de mensen met MS functioneert minder goed bij een hogere lichaamstemperatuur. Het is tijdelijk en onschuldig. Train koeler en houd de intensiteit in de hand.

Hoe weet ik of mijn dosering goed was?

Niet aan hoe je je tijdens de training voelt, maar aan hoe de dag erna gaat. Is die duidelijk zwaarder, dan was het te veel.

Moet ik tot het uiterste gaan om effect te hebben?

Nee, juist niet. Stop vóór het moeilijk wordt. Uitputten kost je de dagen erna en levert niets extra op.

Wat moet ik mijn specialist vragen?

Tot welke inspanning je mag gaan, of er belastingen zijn die je moet vermijden, en of er iets is waar de trainer op moet letten.

Dit artikel is algemene informatie, geen medisch advies. Overleg bij twijfel altijd met je huisarts, specialist of fysiotherapeut.